Supplementen en de wet: wat mag een fabrikant beloven?

Je staat in de drogist en twijfelt tussen twee potten multivitaminen. Op de ene staat ‘ondersteunt je immuunsysteem’, op de andere alleen ‘goed voor de weerstand’. Beide potten bevatten ongeveer dezelfde vitamines, beide kosten ongeveer hetzelfde, maar de teksten op het etiket verschillen enorm. Dat is geen toeval en al helemaal geen marketingtruc: fabrikanten mogen wettelijk gezien simpelweg niet alles beloven wat ze zouden willen. In dit artikel leggen we uit hoe de regels rond supplementen en gezondheidsclaims in Nederland werken, wat wel en niet mag, en hoe je als consument door de bomen het bos blijft zien.

Waarom fabrikanten zo voorzichtig zijn met beloftes

Voedingssupplementen vallen in Nederland onder de Warenwet en op Europees niveau onder Verordening 1924/2006, beter bekend als de EFSA-claimsverordening. Die verordening bepaalt welke gezondheidsclaims zijn toegestaan op etiketten en in advertenties. Het idee erachter is simpel: consumenten mogen niet misleid worden met beloftes die niet wetenschappelijk onderbouwd zijn. Alleen claims die de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft goedgekeurd, mogen gebruikt worden. Het Voedingscentrum waarschuwt daarnaast regelmatig voor misleidende beloftes rond supplementen, juist omdat fabrikanten creatief zijn in het omzeilen van de regels.

Het verschil tussen een voedingssupplement en een geneesmiddel

Een voedingssupplement is geen medicijn. Het is een product dat vitamines, mineralen, kruiden of andere stoffen bevat om een normale voeding aan te vullen. Een geneesmiddel daarentegen moet aantonen dat het een ziekte voorkomt, geneest of verlicht, en wordt strenger getoetst door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Supplementen mogen dus nooit claimen dat ze ziektes behandelen. Zodra een fabrikant zegt dat zijn vitamine D-tabletten ‘griep voorkomen’ of ‘een tekort genezen’, begeeft hij zich op het terrein van geneesmiddelen — en dat mag niet zonder registratie.

Wat de EFSA-claimsverordening precies inhoudt

De EFSA-claimsverordening werkt met een lijst van goedgekeurde gezondheidsclaims. Elke claim is gekoppeld aan een specifieke voedingsstof en een specifieke formulering. ‘Vitamine C draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem’ is bijvoorbeeld goedgekeurd, maar ‘vitamine C houdt je gezond’ niet. Fabrikanten moeten zich exact aan die formuleringen houden. Ze mogen de claim niet versterken, niet overdrijven en niet combineren met ziektetermen. De EFSA beoordeelt claims op basis van wetenschappelijk bewijs en publiceert de goedgekeurde lijst online.

Wat mag een fabrikant wél zeggen over vitamine D en multivitaminen?

Er is genoeg ruimte voor eerlijke communicatie. Zolang fabrikanten zich aan de goedgekeurde claims houden, mogen ze best wat zeggen over de werking van hun producten. Bekende Nederlandse merken zoals Davitamon, Orthica en Vitakruid moeten zich allemaal aan dezelfde regels houden. Ze mogen dus niet zomaar roepen dat hun multivitamine ‘je energie een boost geeft’, maar wel dat bepaalde vitamines bijdragen aan de normale energiehuishouding.

Goedgekeurde EFSA-claims voor vitamine D

Vitamine D is een van de meest besproken supplementen in Nederland, vooral omdat veel mensen in de winter een tekort hebben. De EFSA heeft meerdere claims voor vitamine D goedgekeurd, waaronder:

• ‘Vitamine D draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem’
• ‘Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten’
• ‘Vitamine D draagt bij tot de normale werking van de spieren’
• ‘Vitamine D speelt een rol in het proces van celdeling’

Wat opvalt: de formuleringen zijn voorzichtig. ‘Draagt bij tot’ is iets anders dan ‘versterkt’ of ‘voorkomt’. Fabrikanten mogen dus niet zeggen dat vitamine D je immuunsysteem versterkt, ook al suggereert de goedgekeurde claim iets in die richting.

Hoe multivitaminen hun claims formuleren zonder te overdrijven

Bij multivitaminen ligt het ingewikkelder, omdat er meerdere vitamines en mineralen in één tablet zitten. Elke claim moet gekoppeld zijn aan een specifieke stof. Een fabrikant mag dus niet zeggen ‘dit multivitamine ondersteunt je hele lichaam’, maar wel ‘vitamine B12 draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel’ of ‘foliumzuur draagt bij tot de normale bloedvorming’. Soms zie je op verpakkingen een lange lijst met dit soort claims staan, netjes geformuleerd volgens de EFSA-lijst. Dat is geen toeval — het is verplichte kost om juridisch veilig te blijven.

Wat mag absoluut niet: verboden claims en misleiding

Er zijn ook claims die echt niet door de beugel kunnen. Denk aan ‘voorkomt griep’, ‘geneest een vitaminegebrek’, ‘verlaagt je bloeddruk’ of ‘beschermt tegen kanker’. Dit soort uitspraken valt onder ziekterisicoclaims en is verboden zonder uitgebreide wetenschappelijke onderbouwing en goedkeuring. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) handhaaft hierop en kan boetes opleggen aan fabrikanten die de regels overtreden. Het Voedingscentrum adviseert consumenten daarnaast om altijd kritisch te kijken naar supplementen die te mooi klinken om waar te zijn.

Voorbeelden van verboden ziekterisicoclaims

De volgende uitspraken mogen absoluut niet op een supplementenverpakking of in een advertentie staan:

• ‘Voorkomt griep en verkoudheid’
• ‘Geneest een vitamine D-tekort’
• ‘Verlaagt het risico op hart- en vaatziekten’
• ‘Beschermt tegen dementie’
• ‘Versterkt je immuunsysteem tegen infecties’

Dit soort claims suggereren een medische werking die supplementen niet hebben. Alleen geneesmiddelen mogen zulke beloftes doen, en dan nog alleen na uitgebreid onderzoek en registratie.

Hoe de NVWA overtredingen opspoort en bestraft

De NVWA controleert etiketten, websites en advertenties van supplementenfabrikanten. Dat gebeurt zowel steekproefsgewijs als na klachten van consumenten of concurrenten. Bij overtredingen kan de NVWA een waarschuwing geven, een boete opleggen of zelfs een product uit de handel laten nemen. In ernstige gevallen kan een fabrikant voor de rechter komen. Voor consumenten is het belangrijk om te weten dat je een klacht kunt indienen bij de NVWA als je een misleidende claim tegenkomt.

Hoe herken je een betrouwbaar supplement in Nederland?

Als consument heb je meer macht dan je denkt. Met een paar simpele checks kun je zelf beoordelen of een supplement betrouwbaar is. Wij zetten de belangrijkste tips voor je op een rij:

1. Check de goedgekeurde claim in de EFSA-database. Staat de claim er niet in? Dan is hij niet toegestaan.
2. Kijk naar het advies van het Voedingscentrum of het RIVM. Zij geven objectieve informatie over supplementen.
3. Vermijd producten met ‘wondermiddelen’-taal zoals ‘revolutionair’, ‘geheim’ of ‘geneest alles’.
4. Let op keurmerken en transparantie over ingrediënten en doseringen.
5. Realiseer je dat gezonde voeding volgens de Schijf van Vijf de basis blijft — supplementen zijn een aanvulling, geen vervanging.

De rol van het Voedingscentrum en de Schijf van Vijf

Het Voedingscentrum is dé Nederlandse autoriteit op het gebied van gezonde voeding. Hun advies is helder: eet gevarieerd volgens de Schijf van Vijf en gebruik supplementen alleen als daar een goede reden voor is. Voor sommige groepen, zoals zwangere vrouwen, ouderen of mensen met een donkere huid, kan een vitamine D-supplement zinvol zijn. Maar voor de meeste mensen is een multivitamine niet nodig als ze gezond en gevarieerd eten. Het Voedingscentrum waarschuwt dan ook voor onnodig supplementgebruik.

Rode vlaggen: overdreven beloftes en nep-reviews

Sommige fabrikanten zoeken de grenzen van de wet op, of gaan er bewust overheen. Rode vlaggen om op te letten zijn:

• Claims die ziektes noemen of suggereren dat een supplement een medicijn vervangt
• Getuigenissen van ‘ervaringsdeskundigen’ zonder enige onderbouwing
• Nep-reviews op webshops of social media
• Producten die alleen via obscure websites of MLM-constructies worden verkocht
• Extreem hoge doseringen zonder waarschuwing voor bijwerkingen

Als iets te mooi klinkt om waar te zijn, is het dat meestal ook.

Onze blik: waarom wij kritisch blijven op supplementenbeloftes

Als redactie van nexxtlabs.nl volgen we de supplementenmarkt op de voet, en eerlijk gezegd maken we ons soms zorgen. De wet beschermt consumenten goed, maar fabrikanten zoeken steeds de grenzen op. Ze gebruiken goedgekeurde claims in een context die toch een sterker effect suggereert, of ze combineren meerdere claims tot een verhaal dat net niet klopt. Wij vinden dat je als consument recht hebt op eerlijke informatie, zonder verkooppraatjes.

Waarom wij geen wondermiddelen promoten

Wij geloven niet in wondermiddelen. Geen enkel supplement vervangt een gezonde levensstijl. Daarom raden wij multivitaminen en vitamine D alleen aan bij een aangetoond tekort, in lijn met het advies van het Voedingscentrum. Als je twijfelt of je een supplement nodig hebt, laat dan eerst je bloedwaarden checken bij de huisarts. Dat voorkomt onnodig gebruik en bespaart je geld.

Hoe wij supplementen beoordelen voor nexxtlabs.nl

Wanneer wij een supplement bespreken, kijken we naar de volgende punten:

• Zijn de gezondheidsclaims goedgekeurd door de EFSA?
• Is de dosering wetenschappelijk onderbouwd?
• Zijn er onafhankelijke onderzoeken naar het product of de ingrediënten?
• Communiceert de fabrikant transparant over ingrediënten en herkomst?
• Past het product binnen een gezonde levensstijl volgens de Schijf van Vijf?

Alleen als een product op al deze punten goed scoort, nemen we het serieus. En zelfs dan blijven we kritisch.

FAQ

Mag een fabrikant zeggen dat een multivitamine je immuunsysteem versterkt?

Nee. ‘Versterken’ is geen goedgekeurde claim. Wat wel mag, is bijvoorbeeld: ‘vitamine D draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem’. Dat is een stuk voorzichtiger geformuleerd en wetenschappelijk onderbouwd.

Wie controleert of supplementen zich aan de regels houden?

In Nederland houdt de NVWA toezicht op de naleving van de Warenwet en de EFSA-claimsverordening. Zij kunnen boetes opleggen en producten uit de handel nemen als fabrikanten verboden claims gebruiken.

Heb ik een multivitamine nodig als ik gezond eet?

Volgens het Voedingscentrum is dat voor de meeste mensen niet nodig. Een gevarieerd voedingspatroon volgens de Schijf van Vijf voorziet in de meeste vitamines en mineralen. Alleen bij een aangetoond tekort kan een supplement zinvol zijn.

Wat is het verschil tussen een voedingssupplement en een geneesmiddel?

Een voedingssupplement vult je voeding aan en mag geen ziektes behandelen of voorkomen. Een geneesmiddel moet aantonen dat het een ziekte geneest, voorkomt of verlicht, en wordt streng gecontroleerd door het CBG.

Waar kan ik zien welke gezondheidsclaims zijn goedgekeurd?

De EFSA publiceert een online database met alle goedgekeurde gezondheidsclaims. Fabrikanten mogen alleen claims gebruiken die in die lijst staan, in exact dezelfde formulering.

De wet beperkt fabrikanten gelukkig in wat ze mogen beloven, maar als consument blijf je zelf verantwoordelijk voor een kritische blik. Gezonde voeding volgens de Schijf van Vijf blijft de basis — supplementen zijn hooguit een aanvulling, en dan nog alleen bij een echte reden. Bij nexxtlabs.nl blijven we daarom nuchter naar supplementen kijken en delen we alleen informatie die wetenschappelijk standhoudt.